Reportret

Galerij van gereconstrueerde portretten


Gemaakt: 2004
Gepubliceerd: 2004


Het gereconstrueerde portret van Mohammed

Mohammed

Belangrijk: Moslims die zich wellicht beledigd voelen door het idee van het afbeelden van hun profeet worden vriendelijk verzocht de afbeelding te negeren en de verklaring verderop te lezen.

Als zakenman en nieuwe echtgenoot van een rijke weduwe stond Mohammed (*570–†632 gt, een betere transscriptie is ‘Muhammad’ en zijn volledige naam was ‘Abu al-Qasim Muhammad ibn Abd Allah ibn Abd al-Muttalib ibn Hashim’) in hoog aanzien bij de bevolking van zijn woonplaats Mekka — een kleine stad in een door Arabische nomaden bewoonde woestijn. Hij organiseerde handelskaravanen en stond bekend als ‘al-Amin’ (= ‘De Betrouwbare’). Zijn leven kreeg een dramatische wending toen hij, op veertigjarige leeftijd, een bovennatuurlijke stem hoorde die hem zei dat hij voortaan de boodschapper van God zou zijn. Mohammed nam deze taak serieus en verkondigde nieuwe religieuze regels, die hij — naar eigen zeggen — van God ontving. Geholpen door familiebanden verzamelde Mohammed al snel een kleine groep volgelingen. Zij geloofden in volledige overgave (islam) aan de wil van God, accepteerden alleen nog maar die ene God, en erkenden Mohammed als God's laatste profeet. Naarmate zijn aanhang groeide, ontstonden er conflicten met de heersende klasse van Mekka. Mohammed werd gedwongen tot een uittocht (hijrah) naar de stad Yathrib — sindsdien Madinat al-Nabi (= ‘Stad van de Profeet’) of kortweg Medina — ontwikkelde zich daar van spiritueel leider tot legeraanvoerder en staatsman, onderdrukte elke tegenstand (in een enkel geval met bruut geweld), en slaagde er uiteindelijk in Mekka te heroveren. Bij zijn dood had Mohammed al het grootste deel het Arabische schiereiland in zijn macht, inmiddels hevig strijdend met zowel het Perzische als het Oostromeinse Rijk. Zijn opvolgers breidden het islamitische rijk nog verder uit, tot het zich uitstrekte van Spanje, via Noord-Afrika, Zuidwest- en Centraal-Azië, tot aan India. Het zou de basis vormen voor één van de belangrijkste wereldreligies. Mohammed's verkondiging (Quran) en zijn doen en laten (sunnah) bepalen nog steeds het dagelijks leven van miljoenen moslims. Palm en Hourani belichten de rol van Mohammed en zijn invloed op de geschiedenis van de Arabieren na hem.

Hoe moeten we ons het uiterlijk van Mohammed voorstellen? De Quran vertelt niet veel over Mohammed zelf, maar vele ahadith (= ‘overleveringen’; meervoud van hadith) bevatten details uit zijn leven. De hadith-verzamelingen van al-Bukhari en al-Muslim uit de negende eeuw gt zijn de meest gezaghebbende. Hierin komt Mohammed naar voren als een man van gemiddelde lengte, met brede schouders en halflang haar. Hij had een enigszins vierkant gezicht met grote, roodachtige ogen. Hij droeg een volle, zwarte baard, waarin maar weinig grijze haren waren te vinden, zonder snor. De meest eenvoudige kleding bestond destijds uit een doek om het middel (izar) en een doek om het bovenlichaam gewikkeld (rida), met sandalen. Maar de combinatie van een wijde broek (sirwal) en een hemd met mouwen (qamis) was ook mogelijk. Mohammed droeg daarbij vaak een rode mantel met strakke, lange mouwen (jubbah), een zwarte tulband (imamah) waarvan het uiteinde los hing, en leren laarzen (khuff). Een mantel of doek reikte nooit lager dan tot halverwege de onderbenen. Aan de pink van zijn rechterhand droeg Mohammed een zilveren zegelring, met de steen naar de palm van zijn hand gedraaid. Ten slotte had hij op zijn rug, tussen zijn schouders, een moedervlek “zo groot als een duivenei”.

Welke stijl was algemeen gangbaar in de tijd van Mohammed? Wel, Mohammed verbood zelf alle afbeeldingen van mensen of dieren: “Zij die deze afbeeldingen maken zullen worden gestraft op de Dag van de Herrijzenis, en hen zal worden gezegd: ‘Breng tot leven wat u heeft gemaakt!’” (hadith verteld door Abd Allah ibn Umar; al-Bukhari, deel 7, boek 72, nr. 835). Ondanks deze duidelijke waarschuwing werden de wanden en plafonds van het badhuis Qusayr Amrah in het huidige Jordanië rond 715 gt versierd met afbeeldingen van mensen en dieren. De fresco's zijn inmiddels zwaar beschadigd, maar de stijl is nog wel herkenbaar. De afbeeldingen bestaan uit grove tekeningen, met ronde lijnen en subtiele schakeringen tussen licht en donker om volume te suggereren. De hoofdkleuren zijn beige, rood, blauw, en zwart. Dieptewerking wordt hier en daar bereikt met schaduwen en onhandig toegepaste perspectief in het decor. De voorstellingen lijken naïve imitaties te zijn van meer realistische (misschien Oostromeinse) voorbeelden. De afgebeelde menselijke lichamen lijken zwaar en zijn veel minder sierlijk dan enkele van de voorstellingen van dieren. Het feit dat Mohammed (of God) deze afbeeldingen zou hebben afgekeurd, was voor de opdrachtgever en schilders van deze fresco's kennelijk geen belemmering. Misschien had de niet-religieuze functie van het gebouw daar iets mee van doen. Niettemin is Qusayr Amrah een uitzondering gebleven. Uit de eerste eeuwen van de islam zijn geen andere voorbeelden van dergelijke afbeeldingen bekend. Een contemporain portret van Mohammed had daarom alleen door een niet-moslim gemaakt kunnen worden.

De volgende details zijn in het gereconstrueerde portret opgenomen. Mohammed is afgebeeld gekleed in een jubbah, met een imamah, khuff, en met andere uiterlijke kenmerken die worden genoemd in de ahadith van al-Bukhari en al-Muslim. Om een idee te krijgen hoe de kleding er ongeveer heeft uitgezien, zijn ook de miniaturen van al-Wasiti uit de dertiende eeuw gt geraadpleegd. Dit zijn enkele van de vroegst bekende afbeeldingen van Arabische kleding en ze stroken in grote lijnen met de beschrijvingen uit de ahadith (hoewel de mouwen wijder zijn en de mantels iets langer). De kameel of dromedaris op de achtergrond is een kopie van een afbeelding uit Qusayr Amrah. Het staat symbool voor het oorspronkelijke beroep van Mohammed — transportondernemer.


Heeft u een voorstel of opmerking naar aanleiding van deze reconstructie? Elk commentaar is zeer welkom. Enkele moslims hebben in juli 2004 hun oprechte, religieuze bezwaren tegen het idee van het afbeelden van hun profeet toegelicht. Na een opbouwende discussie met hen heb ik de volgende verklaring opgesteld:

Verklaring: Het portret van Mohammed werd niet gemaakt om iemand te beledigen of te beschadigen. Het doel is noch aanbidding, noch belediging. Zij die vinden dat het verboden of ongepast is Mohammed af te beelden kunnen trouw blijven aan hun geloof door zich niets van de afbeelding aan te trekken. De afbeelding wordt niemand opgedrongen en er is geen verplichting het als een echt portret te zien. Anderen hoeven de eerder genoemde overtuiging niet te delen en hoeven de afbeelding niet te verwerpen. De mogelijkheid de afbeelding te onderzoeken en te waarderen zou hen niet ontzegd mogen worden. Ten slotte moet benadrukt worden dat de afbeelding, hoewel gebaseerd op historisch bronmateriaal, uit menselijke verbeelding is voortgekomen.


Bronnen


Alternatieven voor ‘Mohammed’: Mahoma / Moehammad / Mohamet / Mohammad / Muhammad.

Actieve ingrediënten: xhtml 1.0, css 2.1, kiss, metadata, ©